2006/Aug/13

โครโมโซม (chromosome)

เป็นที่อยู่ของหน่วยพันธุกรรม ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมและถ่ายทอดข้อมูลเกี่ยวกับ ลักษณะทางพันธุกรรมต่างๆของสิ่งมีชีวิต เช่น ลักษณะของเส้นผม ลักษณะดวงตา เพศและผิว การศึกษาลักษณะโครโมโซมจะต้องอาศัยการดูโดยใช้กล้องจุลทรรศน์ที่กำลังขยายสูงๆจึงจะสามารถมองเห็นรายละเอียดของโครโมโซมได้


ลักษณะของโครโมโซม
ภาวะปกติเมื่อมองผ่านกล้องจุลทรรศน์จะเห็นโครโมโซมมีลักษณะคล้ายเส้นด้ายบางๆ เรียกว่า โครมาติน (chromatin) ขดตัวอยู่ในนิวเคลียส เมื่อเซลล์เริ่มแบ่งตัว เส้นโครมาตินจะหดตัวสั้นเข้ามีลักษณะเป็นแท่ง จึงเรียกว่า โครโมโซม แต่ละโครโมโซมประกอบด้วยแขนสองข้างที่เรียกว่า โครมาทิด (chomatid) ซึ่งแขนทั้งสองข้างจะมีจุดเชื่อมกัน เรียกว่า เซนโทรเมียร์( centromere)


จำนวนโครโมโซมของสิ่งมีชีวิต
จำนวนโครโมโซมของสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดจะมีจำนวนคงที่และเท่ากันเสมอแต่สิ่งมีชีวิตต่างชนิดก็จะมีจำนวนโครโมโซมต่างๆกัน ด้วยเหตุนี้นักวิทยาศาสตร์จึงใช้จำนวนของสิ่งมีชีวิต มาจำแนกความแตกต่างระหว่างสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิด แม้ว่าจำนวนโครโมโซมจะมาก แต่กลับไม่มีผลต่อขนาดของสิ่งมีชีวิต เช่น ยูกลีนา มีจำนวนโครมาโซมถึง 90 แท่ง หรือ 45 คู่


มนุษย์มีโครโมโซม 23 คู่ (46แท่ง)
- 1 คู่ เป็นโครโมโซมเพศ
1 pair of sex chromosomes

- ที่เหลืออีก 22 คู่ เป็นโครโมโซมที่เรียกว่าออโตโซม
22 pairs of autosomes





ออโตโซม
autosomes


Dominant and Recessive Genes

ยีนควบคุมการแสดงออกอย่างไร
ยีนในส่วนที่เป็นออโตโซม จะมียีนควบคุมลักษณะมี2ชนิดคือ ยีนเด่น (Dominant) และ ยีนด้อย (Recessive)
ยีนจะมีการจับคู่กัน2ตัวโดย ตัวนึงได้รับจากพ่อ อีกตัวได้รับจากแม่
ยีนเด่น จะข่ม ยีนด้อยเสมอ
ลักษณะแต่ละอย่างจะมีความเด่นและความด้อย

<><><>


ยกตัวอย่างเช่น สีตาของเรา
ตาสีดำจะเป็นลักษณะเด่น( ขอใช้สัญลักษณ์ว่า D )
ตาสีฟ้าจะเป็นลักษณะเด่น( ขอใช้สัญลักษณ์ว่า r )
ยีน(ที่ควบคุมสีตา)จะมีการจับคู่กัน2ตัวโดย ตัวนึงได้รับจากพ่อ อีกตัวได้รับจากแม่
การจับคู่มีโอกาสเกิดได้ดังนี้
* DD แสดงว่ายีนสีตาของเราทั้งสองตัวทำให้ตาเป็นสีดำ ดังนั้นเราจะมีตาสีดำแน่นอน
* Dr แสดงว่ายีนสีตาของเรามีทั้งยีนเด่นและยีนด้อย ซึ่งตามกฎที่ว่า ยีนเด่น จะข่ม ยีนด้อยเสมอ เนื่องจาก ตาสีดำเป็นยีนเด่น ก็จะข่ม ตาสีฟ้า ซึ่งเป็นยีนด้อย ไม่ให้แสดงออกมา ดังนั้นตาของเราก็จะเป็นสีดำ
* rr แสดงว่ายีนสีตาของเราทั้งสองตัวทำให้ตาเป็นสีฟ้า ดังนั้นเราจะมีตาสีฟ้าแน่นอน



การจับคู่แบบ DD เรียกว่า เด่นพันธุ์แท้


  • การจับคู่แบบ Dr เรียกว่า เด่นพันธุ์ทาง
  • การจับคู่แบบ rr เรียกว่า ด้อย
ลักษณะ
ยีนเด่น
ยีนด้อย
ลักยิ้มมีลักยิ้มไม่มีลักยิ้ม
ผิวหนังตกกระตกกระปกติ
สายตาปกติสั้น
ริมฝีปากบางหนา
ขนที่นิ้วมือข้อที่สองมีไม่มี
แนวผมที่หน้าผากหยิกตรง

จากตารางจะเห็นว่าลักษณะที่ถ่ายทอดทาง พันธุกรรมนั้นละเอียดอ่อนมาก แม้แต่ขนในแต่ละแห่ง จะมีหรือไม่ จะหยิกหรือตรง ต่างก็ขึ้นกับพันธุกรรม ลักษณะที่ปรากฎของแต่ละคนตั้งแต่หัวจรดเท้านั้น เป็นเพราะพันธุกรรมทั้งสิ้น
แต่สิ่งแวดล้อมก็มีผลต่อลักษณะของคนเช่นกัน เช่น สายตาสั้น อาจเกิดจากการใช้สายตาเพ่งมากไปก็ได้ และเราสามารถปิดบังลักษณะที่เกิดจากพันธุกรรมของเราได้ เช่นว่า เรามีตาสีดำ เราสามารถใส่ คอนแทคเลนส์ เปลี่ยนสีตาให้เป็นสีฟ้าใด้ หรือ ถ้าเรามีผมสีดำเราสามารถย้อมเป็นสีทองได้ แต่ไม่ว่าเราจะทำอย่างไรเราก็ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงยีนหรือDNAได้ เมื่อเราเกิดมามี DNA อย่างไร มันก็จะเป็นเช่นนั้นตลอดไป และจะถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมนั้นๆ ต่อไปยังลูกหลานของเราต่อไป


ลักษณะผิดปกติที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมใน ออโตโซม


  • ลักษณะที่ควบคุมโดยยีนด้อย ได้แก่ ธาธาลัสซีเมีย, ผิวเผือก , เซลล์เม็ดเลือดแดงเป็นรูปเคียว
  • ลักษณะที่ควบคุมโดยยีนเด่น ได้แก่โรคท้าวแสนปม , คนแคระ , นิ้วมือสั้น










โครโมโซมเพศ
sex chromosomes



โครโมโซมของคน 23 คู่นั้น เป็น ออโตโซม 22คู่ อีก1คู่เป็น โครโมโซมเพศ



  • ในหญิงจะเป็นแบบ XX
  • ในชายจะเป็นแบบ XY

โครโมโซม Y มีขนาดเล็กมียีนอยู่เล็กน้อย ได้แก่ ยีนที่ควบคุมขนบนใบหูก็อยู่บนโครโมโซม Y ดังนั้นลักษณะการมีขนบนหูจะถูกถ่ายทอดโดยตรง จากพ่อ ไปยัง ลูกชาย สืบต่อไปยัง หลานชาย และ สืบต่อไปเรื่อยๆในทายาทที่เป็นชาย ดังนั้น การมีขนที่หูจึงไม่ปรากฎในลูกสาวหรือ หลานสาว


เมื่อเทียบกับ ออโตโซมแล้ว โครโมโซมYคือยีนเด่น(ทำให้มีเพศเป็นชาย) ส่วน โครโมโซมX คือยีนด้อย ต่างกันที่ว่าการจับคู่แบบ YY (เด่นพันธุ์แท้) ไม่มีทางเกิดขึ้นได้เลย เนื่องจากคนที่เป็นชายกับคนที่เป็นชายไม่สามารถ ปฎิสนธิ ให้กำเนิดชีวิตใหม่ได้

มีลักษณะทางพันธุกรรมบางอย่างที่ อยู่บนโครโมโซม X ได้แก่ ตาบอดสี เลือดใหลไม่หยุด(haemophilia) หัวล้าน ( รวมทั้ง ความเป็นเกย์ ด้วยซึ่งอยู่ในตำแหน่งที่ q28 ของ โครโมโซม X)

ผู้ชายมี โครโมโซม X เพียงแท่งเดียว ส่วนอีกแท่งเป็น โครโมโซม Y ดังนั้นแม้ได้รับยีนด้อยที่ผิดปกติติดมากับ โครโมโซม X เพียงตัวเดียว ก็สามารถแสดงลักษณะทางพันธุกรรมนั้นออกมาได้ ส่วนผู้หญิงมี โครโมโซม X อยู่ 2 แท่ง ถ้าได้รับยีนด้อยที่ผิดปกติติดมากับ โครโมโซม X 1 แท่ง ก็จะยังไม่แสดง อาการของโรคพันธุกรรมให้ปรากฏ ทั้งนี้เพราะยีนปกติที่เหลืออีกตัวจะข่มลักษณะด้อยเอาไว้ ดังนั้นเราจะพบอาการหัวล้าน, ตาบอดสี ในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง

สิ่งมีชีวิตทุกชนิดที่มีการสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ เมื่อถึงเวลาสืบพันธุ์จะมีการสร้างเซลล์สืบพันธุ์ขึ้นมาสิ่งมีชีวิตเพศผู้จะสร้างเซลล์สืบพันธุ์เพศผู้ เรียกว่า อสุจิ หรือ สเปิร์ม ขึ้นมาจากอัณฑะส่วนเพศเมียจะสร้างเซลล์สืบพันธุ์เพศเมีย เรียกว่า ไข่ ขึ้นมาจากไข่ โดยที่เซลล์ภายในอัณฑะและรังไข่จะมีการแบ่งเซลล์ที่เรียกว่า ไมโอซีส (Meiosis) ซึ่งเป็นวิธีการแบ่งเซลล์ที่ทำให้จำนวนโครโมโซมลดจำนวนลงจากเดิมครึ่งหนึ่ง เช่น เซลล์สืบพันธุ์ของคนจะมีโครโมโซมเพียง 23 แท่ง การเพิ่มจำนวนเซลล์โดยการแบ่งเซลล์ ถือเป็นกิจกรรมหนึ่งของเซลล์ซึ่งอาจเกิดขึ้นเพื่อการเจริญเติบโต หรือการสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยอาศัยเพศ โดยการแบ่งเซลล์แบบนี้จำนวนโครโมโซม จะยังคงเท่าเดิม เรียกวิธีการแบบนี้ว่า การแบ่งเซลล์แบบไมโตซีส (Mitosis)

เซลล์ร่างกายเซลล์หนึ่ง ๆ จะประกอบด้วยโครโมโซม 2 ชนิด คือ โครโมโซมร่างกายและโครโมโซมเพศ เช่น คน โครโมโซมร่างกายจะมี 44 แท่ง หรือ 22 คู่ โครโมโซมเพศจะมี 2 แท่ง หรือ 1 คู่ โดยจะใช้ X และ Y เป็นตัวกำหนดเพศ ผู้ชายจะใช้สัญลักษณ์ว่า XY ส่วนผู้หญิงจะใช้สัญลักษณ์ว่า XX ดังนั้นถ้าจะเขียนสัญลักษณ์ ของร่างกาย จะเขียนได้ดังนี้




edit @ 2006/08/14 04:19:55

Comment

Comment:

Tweet


 ต้องการรู้ว่าโครโมโซมของสิ่งมีชีวิตมากกว่า50ชนิดมีอะไรบ้างและมีเท่าไร
#35 by นัท3/5ปี55รร.พ.ม.นครราชสีมาพ่อขายหนมจีบ ซาลาเปา (103.7.57.18|110.49.241.160) At 2012-06-10 12:17,
ความจริง XY ก็เป็นผู้หญิงได้นะ เช่น อาการ AIS
#34 by ooo (58.8.16.191) At 2011-04-21 19:46,
แจ่มกู้ด เนื้อหา 8.5/10
(1.0 ขาดตารางบอกประโยชน์คู่ของโครโมโซม 0.5 ขาดรูปคู่โครโมโซม 23คู่ ควรแบ่งคู่โครโมโซมและบอกว่า แต่ละโครโมโซมมีส่วนแบบใด อย่างไร)

โดยภาพรวมดีมากจ้า ขาดนิดเดียว สู้ๆ
#33 by ผู้ชื่นชมและวิจารณ์ (183.89.190.87) At 2011-02-07 17:43,
ขอบคุณคับ
#32 by (182.93.190.4) At 2010-09-07 15:45,
#31 by (182.52.126.222) At 2010-08-02 09:46,
เนื้อหาเยอะดีค่า...Thankkkkkkk...
#30 by (110.49.204.8) At 2010-07-09 21:51,
ดีมากน้องพี่
#29 by (113.53.22.131) At 2010-07-04 14:16,
#28 by (58.8.252.68) At 2010-07-03 14:29,
เนื้อหาดี
#27 by gun (125.26.99.176) At 2010-07-02 08:59,
รักพี่บ
#26 by ราเเ (125.26.250.123) At 2010-06-20 15:21,
ส่ายะรบสีลนรส่ลสาะนา
#25 by (125.26.250.123) At 2010-06-20 15:20,
ขอบคุณสำหรับข้อมูลนี้ค่ะ
#24 by (113.53.98.234) At 2010-06-08 11:00,
ขอบคุณสำหรับข้อมูลนี้ค่ะ
#23 by (113.53.98.234) At 2010-06-08 11:00,
surprised smile open-mounthed smile open-mounthed smile big smile
#22 by (113.53.248.194) At 2010-06-04 09:35,
vfh
กาก



cry wink embarrassed tongue angry smile
#21 by (113.53.248.194) At 2010-06-04 09:34,
#20 by (180.180.70.107) At 2010-05-13 14:26,
หวัดดี
#19 by (113.53.139.141) At 2009-09-29 11:16,
อ่ะ ๆ ๆ พิมพ์ผิด สุดยอดไปเลยค่ะ อิอิbig smile
#18 by (114.128.181.21) At 2009-08-01 11:15,
บอดไปเลยค่ะ
#17 by (114.128.181.21) At 2009-08-01 11:14,


#16 by (118.174.12.76) At 2009-06-21 15:39,
#15 by (125.27.198.28) At 2009-06-17 20:39,
#14 by (118.172.31.113) At 2009-06-16 13:08,
ต้องการลักษณะโครโมโซนเเยกออกมาทำเป็นโมบายได้embarrassed
#13 by น้ำ (125.27.192.147) At 2009-06-09 18:04,
ต้องการลักษณะโครโมโซนเเยกออกมาทำเป็นโมบายได้embarrassed
#12 by น้ำ (125.27.192.147) At 2009-06-09 18:03,
ต้องการลักษณะโครโมโซนเเยกออกมาทำเป็นโมบายได้embarrassed
#11 by (125.27.192.147) At 2009-06-09 18:00,
ขอบคุนมากค่าาาา
#10 by (114.128.77.73) At 2009-01-05 21:45,
#9 by (118.172.243.25) At 2008-11-02 19:10,
#8 by (118.175.168.17) At 2008-08-27 08:57,
#7 by (118.175.168.17) At 2008-08-27 08:57,
#6 by (118.175.168.17) At 2008-08-27 08:57,
#5 by (118.175.168.17) At 2008-08-27 08:57,
ขอบคุนน้า
#4 by (58.9.11.68) At 2008-08-24 20:02,
เพลง
#3 by (124.122.156.132) At 2008-05-18 21:12,



หน้านี้เนื้อหาแน่นมากมาย
เพลงเพราะจิงๆแหละ
แต่น่าจะมีคำร้องด้วย อยากฟัง!!


#2 by โลมาคัทตัน (58.147.18.122) At 2006-08-24 21:12,
เพลงเพราะดีนะคะ
เนื้อหาหน้านี้เยอะดี
ก่าจาหามาได้
#1 by *_วิว+] At 2006-08-15 20:30,